Mbps mi, MB mı? Faturanızdaki ve Modeminizdeki Sayılar Neden Farklı

Bu yazı birim çevirmeyi anlatır; bağlantınızın ne kadar hız vereceğine dair bir söz vermez. Hesaplar tam sayılarla yapılmış örneklerdir. Tarife hızları ve koşulları tarife ve ücretler sayfasındadır.

Bilgisayarın en küçük birimi bit’tir: 0 ya da 1. Sekiz bit bir araya gelince bir bayt olur — kabaca bir harf.

Ağ dünyası bit sayar, dosya dünyası bayt sayar. İkisinin kısaltması da benzediği için karışır:

Kural tek satır: büyük B bayttır, küçük b bittir.

Tersi de aynı: elinizde 8 MB/s’lik bir indirme varsa, hattınızdan o anda yaklaşık 64 Mbps akıyor.

Pratik bir kestirme: 1 GB’lık bir dosya 100 Mbps’de en iyi hâlde yaklaşık 80 saniyede iner (1.000 MB ÷ 12,5 MB/s). Bir gigabitlik bağlantıda aynı dosya 8 saniyeye düşer.

Yukarıdaki sayılar tavandır; gerçekte biraz altı çıkar. İki nedeni var ve ikisi de hata değil:

1. Her paket kendi adresini taşır. Veri paketler hâlinde gider ve her paketin başında gönderici–alıcı adresi, sıra numarası gibi bilgiler bulunur. Tipik bir pakette 1.500 baytın yaklaşık 40 baytı bu başlıklara gider — yani taşınan her yükün küçük bir bölümü zarfın kendisidir. Bu pay, bağlantı türüne göre biraz değişir.

2. Bilgisayarınız 1.024’lük hesap yapıyor olabilir. Ağ ve disk üreticileri 1 MB’ı 1.000.000 bayt sayar. Birçok işletim sistemi ise ekranda “MB” yazarken aslında 1.048.576 baytı (doğru adıyla MiB) kullanır. Aradaki fark yaklaşık yüzde beştir: 1 TB’lık bir disk Windows’ta 931 GB görünür, kaybolan bir şey yoktur.

“100 Mbps alıyorum ama indirme 11 MB/s gösteriyor, eksik mi?” Hayır. 12,5 MB/s tavandır; paket başlıkları ve karşı sunucunun payı düşünce 11 MB/s beklenen bir değerdir.

“Hız testi Mbps, tarayıcı MB/s gösteriyor. Hangisi doğru?” İkisi de. Farklı birimlerde aynı şeyi söylüyorlar; birini sekize bölün, eşitlenirler.

“Yükleme hızım neden ayrı yazılıyor?” İndirme ve yükleme ayrı yönlerdir. Fiber bağlantılarda bu iki yön birbirine yakın olabilir, bakır hatlarda genellikle yükleme daha düşüktür.

• Bit, bayt ve ikili ön ekler (kibibayt, mebibayt): IEC 80000-13 ve SI birim sistemi. 1 MB = 10⁶ bayt, 1 MiB = 2²⁰ = 1.048.576 bayt.
• Paket başlıklarının boyutu: IETF RFC 791 (IP başlığı, 20 bayt) ve RFC 9293 (TCP başlığı, 20 bayt).
• Abonelere hizmetin kullanımı hakkında talep olmaksızın bilgi verilmesi: Elektronik Haberleşme Sektörüne İlişkin Tüketici Hakları Yönetmeliği (RG 28.10.2017/30224) md. 6.

• bit: en küçük veri birimi; 0 veya 1.
• bayt: sekiz bit.
• Mbps: saniyede megabit; bağlantı hızının birimi.
• MB/s: saniyede megabayt; indirmenin birimi.
• MiB: 1.048.576 bayt; birçok işletim sisteminin “MB” dediği birim.
• Paket başlığı: her veri paketinin önündeki adres ve sıra bilgisi.